اولین روش برای تشخیص دادن فرش دستباف از ماشینی، دقت به ظرافت و تقارن فرش است. برخلاف نظر بسیاری از افراد تقارن در فرشهای ماشینی بهتر از فرشهای دستباف قابل مشاهده است. دلیل این امر را میتوان به نحوه تولید هر یک از این فرشها ارتباط داد. در فرشهای دستباف، بافنده باید هر یک از گرهها را با دست خود بزند؛ حال آنکه این کار در فرشهای ماشینی به وسیله دستگاههای بسیار دقیق انجام میگیرد. هر فرشی که از نظر تقارن کمی ضعف داشت، به احتمال زیاد فرش دستباف است. البته اگر ماشین بافنده دچار مشکل شده باشد، احتمال دارد این عدم تقارن حتی در فرشهای ماشینی نیز دیده شود.
توجه به مقدار الیاف
این امکان وجود دارد تشخیص فرش دستباف از ماشینی را با توجه به الیاف به کار رفته در آنها انجام دهیم. به منظور تولید فرشهای دستباف از الیاف طبیعی و مناسبی همچون پشم و ابریشم کمک گرفته میشود. حتی رنگ این الیاف نیز با استفاده از تکنیکهای قدیمی و موادی مانند روناس، اسپرک و… صورت میگیرد.
به نقل از سایت فرش محتشم درباره جنس پود فرش دستباف:
جنس پود قالی معمولاً از پنبه یا پشم است و در فرش دستباف جنس پود قالی لطیف و بدون گره و پرز است
در فرشهای ماشینی از الیاف طبیعی کمک گرفته نمیشود و به جای آن شاهد بهکارگیری الیافی از جنس ابریشم مصنوعی، نایلون و پلیاستر هستیم. حتی با لمس فرشهای ماشینی و دستباف نیز میتوان متوجه تفاوت الیاف آنها شد؛ زیرا الیاف طبیعی دارای ساختار متفاوتی نسبت به الیاف مصنوعی است.
توجه به نوع ریشه
یکی دیگر از روشها تشخیص فرش دستباف از نوع ماشینی، نوع ریشه است. فرشهای دستباف دارای ریشه به هم پیوسته هستند و ریشه آنها مستقیماً به چله وصل میشود؛ بنابراین در همان بخشی که چله فرش به پایان میرسد، شاهد قرارگیری ریشهها هستیم. ریشهها باید هم در بخش بالایی و هم در بخش پایینی فرش دستباف قرار داشته باشند. این امر منجر به افزایش جذابیت فرش میشود.
در فرشهای ماشینی، چله جدا از ریشه است. برای زیباتر کردن این فرشها، ریشه را از پشت به چله متصل میکنند. در واقع این کار پس از پایان بافته شدن فرش رخ میدهد. چنانچه فرشی را با این ويژگی یافتید، میتوانید مطمئن باشید که از نوع فرشهای ماشینی است. این موضوع در مورد انوع فرش ماشینی صدق میکند و به همین جهت میتوان از آن به عنوان یک راهکار بسیار مناسب جهت شناخت نوع فرش یاد کرد.
توجه به تار و پود
روش بعدی برای تشخیص فرش دستباف از ماشینی، دقت کردن به نوع تار بود فرش و نحوه قرارگیری آنها در کنار یکدیگر است. برای انجام این کار باید به جای روی فرش به پشت آن دقت کنید. با مشاهده پشت فرش میتوان مشاهده کرد که تار و پود چگونه در کنار هم جای گرفتهاند. اگر نحوه اتصال و قرارگیری تار و پود فرش بینقص و به شکل مهندسیشده به نظر میرسد، میتوان بیان کرد آن فرش توسط ماشینهای بافنده به تولید رسیده است.
هیچ نوع فرش دستبافی را نمیتوانید پیدا کنید که دقت قرارگیری تار و پودها در آن به اندازه دقت فرشهای ماشینی باشد. در واقع به راحتی میتوان بیان کرد که این نوع بینظمی و نقصان در نحوه جایگیری تار و پود تنها در فرشهای دستباف مشاهده میشود. امری که خود یک نوع شخصیت یا کاراکتر را برای فرش به ارمغان میآورد.
توجه به میزان ارتفاع پرز
برای تشخیص فرش دستباف از ماشینی میتوانید به ارتفاع پرز نیز توجه کنید. میزان ارتفاع پرز همان چیزی است که ضخامت فرش را تعیین میکند. قاعدتاً هرچه میزان ارتفاع پرز فرش بیشتر باشد، ضخامت آن نیز در پایان مرحله بافت، بیشتر خواهد بود. فرشهای دستباف معمولاً دارای ضخامت کمی هستند و همین امر بر زیبایی آنها افزوده است.
در واقع میتوان ضخامت نسبتاً پایین را یکی از مهمترین شاخصههای فرشهای دستباف باکیفیت دانست. در فرشهای ماشینی شاهد ضخامت پایین نیستیم؛ زیرا تولید فرشهای ظریف تنها از عهده بافندگان حرفهای و مجرب بر میآيد. البته با پیشرفت تکنولوژی و دستگاههای بافندگی ممکن است در سالهای آينده شاهد کاهش میزان ضخامت فرشهای ماشینی نیز باشیم.
توجه به انعطافپذیری فرش
شاید تعجب کنید، اما به منظور تشخیص فرش دستباف از ماشینی میتوان به میزان انعطافپذیری نیز اتکا کرد. به طور کلی میتوان گفت فرشهای دستباف نسبت به فرشهای ماشینی دارای انعطافپذیری بالاتری هستند. این انعطافپذیری را چه در زمان جابهجا کردن فرش و چه در زمان استفاده از آن میتوان درک کرد. دلیل این موضوع به میزان رجهای بیشتر در فرشهای دستباف برمیگردد.
توجه به لبههای فرش
جهت تشخیص دادن فرش دستباف از نوع ماشینی میتوان از لبههای فرش کمک گرفت. لبههای فرشهای دستباف به دلیل اینکه توسط دست کوک شدهاند، دارای ظرافت بسیار دقیق نیستند و میتوان در آنها مقداری نقص و ایراد مشاهده کرد. البته همانطور که بیان شد این نقصها یا ناهمواریها شکلدهنده زیبایی و جذابیت فرشهای دستباف هستند.
لبههای فرشهای ماشینی ناهمواری ندارند و در یک ردیف کاملاً صاف قرار گرفتهاند. این یکنواختی و نظم به ما اجازه میدهد حتی با توجه به لبه فرش نیز بتوانیم ماشینی بودن آن را تشخیص دهیم؛ بنابراین، در زمان بررسی فرشهای دستبافت و ماشینی، مشاهده لبهها را در چک لیست خود قرار دهید.
تراکم فرش چیست؟ آیا از نظر وزن تفاوتی در فرشها ایجاد میکند؟
گرچه بسیاری از افراد فکر میکنند که تراکم و وزن فرش به یک موضوع واحد اشاره دارند، اما در واقع تراکم و وزن فرش دو مفهوم و معیار اندازهگیری متفاوت هستند. وزن فرش وزن فرش به میزان وزن فیبر فرش در هر یارد مربع اشاره دارد. وزن معیار اندازهگیری است که بر حسب اونس، گرم یا کیلوگرم سنجیده میشود. به طور کلی، فرش ها دارای طیف متنوعی از وزنها هستند (از 20 تا 100 اونس). برای مصرف خانگی اکثر فرشها دارای وزن بین 35 تا 60 اونس هستند. وزن بالاتر به معنای درجه بهتر فرش و یا دوام بالاتر نیست. تراکم فرش تراکم فرش به فاصله الیاف فرش اشاره دارد. به عبارت بهتر به تعداد گرههای موجود در قسمت طول فرش تراکم گفته میشود. هر چه فاصله الیاف پشت فرش به هم نزدیکتر باشند، تراکم فرش بیشتر خواهد بود. شانه فرش به تعداد گرههای عرضی فرش در هر متر فرش؛ شانه گفته میشود. تراکم فرش در تعیین کیفیت و دوام فرش چقدر تاثیرگذار است؟ شانه و تراکم فرش به خودی خود چیزی بیشتر از وزن فرش به شما نمیگوید؛ همه چیز در پشت پرده پنهان است. اگر بتوانید هر فاکتوری که در هنگام ساخت فرش در نظر گرفته شده است مانند نوع فیبر، وزن، پیچیدگی نخ و تراکم را پیدا کنید، خواهید فهمید که فرش چگونه ساخته شده است و ماندگاری آن احتمالا چه مدت است. اگر با در نظر گرفتن گارانتی ارائه شده برای فرش، همه این موارد را در نظر داشته باشید میتوانید از کیفیت فرش و اینکه چند سال عملکرد خوب را ارائه میدهد، ایدههایی بدست آورید. با در نظر گرفتن سایر فاکتورها، متوجه خواهید شد که فرشی که دارای تراکم بالاتر است به طور کلی دوام بیشتری دارد و در نتیجه شما میتوانید برای مدت زمان بیشتری از فرش استفاده کنید.
